Kontrola bioasekuracji: kary od 2026 r. i co sprawdza PLW

18 marca 2026 r. weszła w życie ustawa z 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt^[1]. Dostosowała polskie prawo do unijnego rozporządzenia 2016/429, nazywanego prawem o zdrowiu zwierząt. Dla hodowców najbardziej odczuwalna zmiana dotyczy kar: ich wysokość liczy się teraz jako wielokrotność przeciętnego wynagrodzenia, a górne granice sięgają kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Na tej samej ustawie opierają się rozporządzenia, które szczegółowo opisują bioasekurację w gospodarstwach z drobiem^[2] i ze świniami^[3]. W tym wpisie zbieramy w jednym miejscu, kto i na jakiej podstawie kontroluje gospodarstwo, jakie wymagania najłatwiej sprawdzić na miejscu, ile wynoszą kary i od czego zależy ich wysokość.

Kto kontroluje i nakłada kary

Organem właściwym w sprawach zdrowia zwierząt jest co do zasady powiatowy lekarz weterynarii. To on prowadzi kontrole w gospodarstwach na swoim terenie i to on, w drodze decyzji, nakłada kary pieniężne przewidziane w ustawie (art. 100 ust. 1). Kara jest decyzją administracyjną, więc przysługuje od niej odwołanie, a zapłacić ją trzeba na rachunek powiatowego inspektoratu weterynarii w ciągu 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.

Kontrola może być planowa albo wynikać z sytuacji epizootycznej, na przykład z pojawienia się ogniska choroby w okolicy, ze zgłoszenia lub z wcześniej stwierdzonych nieprawidłowości. Dlatego wymagania bioasekuracji warto spełniać na co dzień, a nie dopiero przed zapowiedzianą wizytą.

Ile wynoszą kary za braki w bioasekuracji

Podstawą wszystkich kar z ustawy jest przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej za rok poprzedzający, ogłaszane przez Prezesa GUS. Za 2025 r. wyniosło ono 8 903,56 zł^[4], więc ta kwota jest punktem odniesienia dla kar nakładanych w 2026 r. Dla hodowców najważniejsze są dwa przepisy art. 98 ust. 1:

Naruszenie	Przepis	Wielokrotność wynagrodzenia	Kwota w 2026 r.
Niewprowadzenie środków bioasekuracji wymaganych przez art. 10 rozporządzenia 2016/429 lub wprowadzenie ich niezgodnie z przepisami	art. 98 ust. 1 pkt 2	od 0,1 do 5	od 890,36 zł do 44 517,80 zł
Niestosowanie się do środków zwalczania chorób wprowadzonych rozporządzeniem, m.in. wydanym na podstawie art. 29 pkt 2 ustawy (w tym rozporządzenia o drobiu i ASF z marca 2026 r.)	art. 98 ust. 1 pkt 13	od 0,1 do 8	od 890,36 zł do 71 228,48 zł
Niedokonanie zgłoszenia podejrzenia choroby lub dokonanie go niezgodnie z przepisami	art. 98 ust. 1 pkt 8	od 0,3 do 6	od 2 671,07 zł do 53 421,36 zł

Kwoty w tabeli policzyliśmy, mnożąc przeciętne wynagrodzenie za 2025 r. przez granice z ustawy. W kolejnych latach zmienią się razem z nowym komunikatem GUS. Rozporządzenia w sprawie środków zwalczania chorób u drobiu oraz ASF zostały wydane na podstawie art. 29 pkt 2 ustawy, dlatego brak wymaganej maty, nieprowadzenie rejestru pojazdów czy brak zapasu środka odkażającego to naruszenia, za które grozi kara z najwyższego z tych przedziałów.

Od czego zależy wysokość kary

Przedziały są szerokie, a to, czy kara będzie bliżej dolnej, czy górnej granicy, zależy od okoliczności. Zgodnie z art. 101 ustawy lekarz weterynarii bierze pod uwagę:

• rodzaj, zakres lub stopień stwierdzonych naruszeń,
• rodzaj i rozmiar prowadzonej działalności,
• stopień zagrożenia dla zdrowia zwierząt lub zdrowia publicznego,
• dotychczasową działalność, w tym to, jak często w przeszłości dochodziło do naruszeń tego samego rodzaju,
• stopień przyczynienia się do powstania naruszenia,
• działania podjęte dobrowolnie, żeby uniknąć skutków naruszenia.

Ostatni punkt ma praktyczne znaczenie: szybkie usunięcie nieprawidłowości, na przykład położenie brakującej maty czy uzupełnienie zapasu środka, może wpłynąć na wysokość kary. Ustawa przewiduje też surowsze traktowanie powtórnych naruszeń. Jeśli ten sam czyn zostanie popełniony ponownie w ciągu 2 lat, kara jest powiększana o 25% kary poprzednio wymierzonej za taki czyn (art. 100 ust. 2).

Co można sprawdzić na fermie drobiu

Wymagania z rozporządzenia z 11 marca 2026 r. w sprawie środków zwalczania chorób u drobiu w większości da się zweryfikować na miejscu w kilka minut. W zakładach, które przemieszczają drób lub jaja albo sprzedają je bezpośrednio, dotyczy to między innymi:

• mat dezynfekcyjnych lub innych rozwiązań przed wejściami i wyjściami z budynków z drobiem,
• mat lub niecek na wjazdach i wyjazdach, o szerokości co najmniej równej wjazdowi i długości co najmniej równej obwodowi największego koła,
• stanu mat, które muszą zapewniać skuteczność środka odkażającego,
• zapasu środków odkażających na co najmniej 7 dni,
• dokumentacji zakupu, przyjęcia i zużycia środków odkażających oraz terminów czyszczenia, odkażania i zwalczania szkodników,
• rejestru pojazdów wjeżdżających na teren zakładu i rejestru osób wchodzących do pomieszczeń z drobiem,
• kontenera lub pomieszczenia na padłe ptaki,
• planu bioasekuracji w zakładach utrzymujących średniorocznie ponad 350 sztuk drobiu.

Szczegóły dotyczące mat opisujemy we wpisie o przepisach dotyczących mat na fermie drobiu, a zawartość planu w artykule o tym, co musi zawierać plan bioasekuracji fermy drobiu.

Co można sprawdzić w gospodarstwie ze świniami

W gospodarstwach ze świniami rozporządzenie z 12 marca 2026 r. w sprawie środków zwalczania ASF nakłada część obowiązków na wszystkich hodowców, niezależnie od położenia. Kontrolujący może sprawdzić między innymi:

• czy przed wejściami i wyjściami z pomieszczeń ze świniami leżą maty albo działają urządzenia do dezynfekcji, i czy maty mają szerokość co najmniej taką jak drzwi oraz długość co najmniej 1 m,
• czy maty są utrzymywane w stanie zapewniającym skuteczność środka dezynfekcyjnego,
• czy osoby wchodzące do chlewni myją i odkażają ręce oraz oczyszczają i odkażają obuwie,
• na obszarach objętych ograniczeniami I, II i III: czy maty, niecki lub urządzenia dezynfekcyjne zabezpieczają również wejścia i wjazdy do gospodarstwa.

Pełne zestawienie wymagań dotyczących mat w chlewni znajdziesz we wpisie o bioasekuracji ASF.

Jak przygotować gospodarstwo do kontroli

Najlepsze przygotowanie to takie, które nie zaczyna się w dniu zapowiedzianej wizyty. Kilka nawyków znacznie zmniejsza ryzyko, że podczas kontroli wyjdą braki:

1. Raz w tygodniu obejdź gospodarstwo i sprawdź, czy każda mata leży na swoim miejscu, ma właściwy wymiar i jest nasączona.
2. Prowadź rejestry i dokumentację na bieżąco, a nie uzupełniaj ich wstecz.
3. Trzymaj karty i etykiety używanych środków w jednym miejscu, razem z dowodami zakupu.
4. Pilnuj zapasu środka: przy dużych matach przejazdowych zużycie bywa większe, niż się wydaje.
5. Aktualizuj plan bioasekuracji po każdej zmianie w gospodarstwie.

Do mat stosujemy Dezynfektol V w roztworze 2%. Jeśli w Twoim gospodarstwie brakuje maty albo obecna nie spełnia wymagań co do wymiaru, przygotujemy matę na wymiar drzwi lub bramy i wyślemy ją na terenie całej Polski. Wystarczy podać wymiary w formularzu wyceny.