Maty dezynfekcyjne na fermie drobiu: przepisy 2026

Od 18 marca 2026 r. obowiązki związane z bioasekuracją na fermach drobiu wynikają z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2026 r. w sprawie środków zwalczania chorób u drobiu^[1]. Nowy akt zastąpił rozporządzenie z 2022 r. dotyczące wysoce zjadliwej grypy ptaków^[2] i wszedł w życie bez okresu przejściowego. Hodowca nie dostał więc czasu na dostosowanie się: od tego dnia kontrola może sprawdzać gospodarstwo według nowych zapisów.

Maty dezynfekcyjne nie są w tych przepisach nowością, bo wymagało ich już poprzednie rozporządzenie. Zmieniło się jednak kilka szczegółów, przede wszystkim krąg gospodarstw objętych obowiązkiem i sposób liczenia długości maty na wjeździe. Poniżej wyjaśniamy, kogo dotyczą maty, gdzie dokładnie mają leżeć, jaki wymiar jest zgodny z rozporządzeniem i jak je utrzymać, żeby nie było zastrzeżeń przy wizycie powiatowego lekarza weterynarii.

Kogo dotyczy obowiązek wyłożenia mat

Rozporządzenie dzieli nakazy na grupy. Pierwsza dotyczy każdego zakładu, w którym utrzymywany jest drób. Wymagania dotyczące mat dezynfekcyjnych są w kolejnej grupie (§ 3 ust. 3) i obejmują zakłady, które przemieszczają drób lub jaja do innych zakładów albo oferują je bezpośrednio do sprzedaży, a także wylęgarnie drobiu.

W praktyce chodzi o fermy towarowe, ale nie tylko o nie. Sformułowanie „oferują je bezpośrednio do sprzedaży” obejmuje też mniejsze gospodarstwa, które sprzedają jaja z podwórka czy na targu. Jeśli nie masz pewności, czy Twoje gospodarstwo należy do tej grupy, zapytaj w powiatowym inspektoracie weterynarii, bo to on będzie oceniał spełnienie wymagań.

Kury trzymane wyłącznie na własne potrzeby, bez sprzedaży jaj i bez przemieszczania ptaków, nie są objęte obowiązkiem z § 3 ust. 3. To nie znaczy, że mata przy kurniku jest w takim gospodarstwie zbędna. Wirusy chorób drobiu przenoszą się na obuwiu i kołach tak samo w dużej fermie, jak w przydomowym kurniku, a mata przejściowa przy drzwiach jest jednym z najtańszych sposobów ograniczenia tego ryzyka.

Gdzie muszą leżeć maty dezynfekcyjne

Przepis wskazuje dwa miejsca. Pierwsze to wejścia do budynków, w których jest utrzymywany drób, oraz wyjścia z tych budynków. Tu rozporządzenie wymaga mat dezynfekcyjnych albo innych rozwiązań technicznych, które pozwalają oczyścić i odkazić obuwie. Najprostszym rozwiązaniem jest mata przejściowa położona bezpośrednio przy drzwiach, tak żeby nie dało się wejść do kurnika z jej pominięciem.

Zwróć uwagę na słowo „wyjścia”. Mata ma zatrzymywać drobnoustroje w obie strony: nie wnosić ich do budynku i nie wynosić na podwórze, skąd mogą trafić do kolejnego kurnika albo na koła samochodu. Jedna mata leżąca w drzwiach działa w obu kierunkach, pod warunkiem że każdy przechodzi przez nią przy wejściu i przy wyjściu.

Drugie miejsce to wjazdy do zakładu i wyjazdy z niego. Tu przepis dopuszcza niecki dezynfekcyjne, maty dezynfekcyjne albo inne rozwiązania techniczne pozwalające oczyścić i odkazić środki transportu. Na wjazd fermy trafiają samochody z paszą, transport piskląt i ptaków, odbiór jaj, odbiór padłych sztuk, a także pojazdy pracowników i serwisu. Każdy z nich mógł wcześniej odwiedzić inne gospodarstwo.

Niecka betonowa wymaga budowy i jest rozwiązaniem stałym. Mata przejazdowa leży na istniejącej nawierzchni, można ją przełożyć albo dołożyć kolejną, gdy zmieni się układ wjazdów. Obie formy są dopuszczone, o wyborze decyduje głównie to, czy wjazd ma się zmieniać i ile czasu masz na wykonanie zabezpieczenia.

Jaki wymiar maty na wjeździe spełnia przepisy

Dla wjazdów rozporządzenie podaje dwa warunki. Szerokość niecki lub maty nie powinna być mniejsza niż szerokość wjazdów do zakładu i wyjazdów z niego. Długość nie powinna być mniejsza niż obwód największego koła albo długość najdłuższej gąsienicy pojazdu, który wjeżdża do zakładu lub z niego wyjeżdża.

Zasada obwodu koła ma prosty sens: przejeżdżając przez matę, koło musi wykonać co najmniej jeden pełny obrót, żeby cały bieżnik zetknął się ze środkiem dezynfekcyjnym. Dla samochodu ciężarowego na oponach 315/80 R22.5 nominalny obwód koła wynosi około 3,4 m, więc mata o długości 4 m spełnia warunek z zapasem. Inaczej jest z dużym ciągnikiem. Tylne koło na oponie 650/85 R38 ma nominalny obwód około 6,5 m, więc dla takiej maszyny potrzebna jest mata dłuższa niż standardowe 4 m. Krok po kroku pokazujemy to w poradniku jak dobrać wymiar maty przejazdowej.

Szerokość bywa większym problemem niż długość. Jeśli brama ma 4 m, cała ta szerokość powinna być pokryta matą albo kilkoma matami ułożonymi obok siebie bez szczelin. Dwa pasy ułożone tylko pod koła, z przerwą pośrodku, nie spełniają warunku szerokości. Przy nietypowych wjazdach najprościej zamówić matę na wymiar, dopasowaną do szerokości bramy i długości wynikającej z największego koła.

Utrzymanie mat i zapas środka na 7 dni

Położenie maty to dopiero połowa obowiązku. Rozporządzenie wymaga, żeby niecki, maty i inne urządzenia były utrzymywane w stanie zapewniającym skuteczność użytego środka odkażającego. Sucha mata albo mata nasączona dawno rozcieńczonym płynem formalnie leży na swoim miejscu, ale nie spełnia warunku skuteczności.

Ten sam punkt przepisu nakazuje wyposażenie zakładu w środki odkażające w ilości, która pozwala prowadzić bieżącą dezynfekcję co najmniej przez 7 dni. Rozporządzenie wymaga też prowadzenia dokumentacji zakupu, przyjęcia i zużycia środków odkażających. Ile płynu potrzeba na tydzień, zależy od liczby i wielkości mat oraz od tego, jak często je uzupełniasz. Najpewniej policzyć rzeczywiste zużycie z pierwszego tygodnia używania mat i trzymać w magazynie co najmniej tyle samo.

Do mat stosujemy Dezynfektol V w roztworze 2%, czyli 200 ml koncentratu na 10 l wody. To preparat o działaniu bakteriobójczym, grzybobójczym i wirusobójczym, dopuszczony do obrotu jako produkt biobójczy. Kilka zasad, które ułatwiają utrzymanie skuteczności:

• uzupełniaj roztwór, zanim mata wyschnie, a nie dopiero wtedy, gdy jest zupełnie sucha,
• po intensywnym deszczu wymień roztwór, bo woda opadowa go rozcieńcza,
• usuwaj z powierzchni maty błoto i ściółkę, które ograniczają kontakt obuwia i kół z płynem,
• zimą dodawaj do roztworu nośnik Megafog na bazie gliceryny, który chroni płyn przed zamarzaniem do -20°C.

Plan bioasekuracji w zakładach powyżej 350 sztuk

Zakłady objęte obowiązkiem mat, które utrzymują średniorocznie więcej niż 350 sztuk drobiu, muszą dodatkowo opracować i wdrożyć plan bioasekuracji uwzględniający profil produkcji (§ 3 ust. 4). Plan obejmuje między innymi procedury czyszczenia i odkażania pomieszczeń, środków transportu i sprzętu.

Maty powinny znaleźć się w tym planie wprost, a nie tylko leżeć przy budynkach. Dobrze przygotowany zapis określa, przy których wejściach i wjazdach leżą maty, jaki mają wymiar, jakiego środka i w jakim stężeniu używasz, kto i jak często sprawdza nasączenie oraz gdzie przechowywany jest zapas preparatu. Taki opis ułatwia pracę zespołowi i daje jasną odpowiedź podczas kontroli.

Lista kontrolna przed wizytą lekarza weterynarii

Na podstawie wymagań rozporządzenia warto przejść gospodarstwo z krótką listą:

1. Czy przy każdym wejściu i wyjściu z budynku z drobiem leży mata albo działa inne rozwiązanie do dezynfekcji obuwia?
2. Czy mata lub niecka na wjeździe pokrywa całą szerokość wjazdu, bez przerw pod środkiem pojazdu?
3. Czy długość maty na wjeździe jest co najmniej równa obwodowi największego koła pojazdu, który wjeżdża na fermę?
4. Czy maty są nasączone świeżym roztworem, a nie suche lub zamarznięte?
5. Czy w magazynie jest zapas środka odkażającego co najmniej na 7 dni?
6. Czy prowadzisz dokumentację zakupu, przyjęcia i zużycia środków odkażających?
7. Czy przy obsadzie powyżej 350 sztuk plan bioasekuracji opisuje maty i ich obsługę?

Jeśli na którekolwiek pytanie odpowiedź brzmi „nie”, to dobry moment na uzupełnienie wyposażenia. Maty przejściowe i przejazdowe wykonujemy pod wymiar Twoich drzwi i bram i wysyłamy na terenie całej Polski. Podaj wymiary w formularzu wyceny, a przygotujemy ofertę razem z zapasem środka do mat. Gdy na fermie trzeba przeprowadzić dezynfekcję po ognisku choroby, pomoże w tym zespół Insektpol.

Przeczytaj też

• Bioasekuracja ASF: maty dezynfekcyjne w chlewni po zmianie przepisów
• Mata dezynfekcyjna przejazdowa: jak dobrać wymiar do wjazdu
• Maty dezynfekcyjne na wymiar: oferta i wycena

Źródła

1. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie środków zwalczania chorób u drobiu (Dz.U. 2026 poz. 335). https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/335/ogl/pol
2. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 marca 2022 r. w sprawie zarządzenia środków związanych z wystąpieniem wysoce zjadliwej grypy ptaków (Dz.U. 2022 poz. 768), uchylone. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220000768