Zamawiając matę przejazdową, wystarczy znać dwie liczby: szerokość wjazdu i obwód największego koła pojazdu, który przez ten wjazd przejeżdża. Tak samo określają to przepisy dla ferm drobiu[1] i dla gospodarstw ze świniami na obszarach objętych ograniczeniami ASF[2]. Szerokość maty nie powinna być mniejsza niż szerokość wjazdu, a jej długość nie mniejsza niż obwód największego koła albo długość najdłuższej gąsienicy.
Z szerokością zwykle nie ma kłopotu, bo wystarczy miarka. Obwód koła wymaga już chwili liczenia, a różnice między pojazdami są większe, niż się wydaje. Mata dobrana pod samochód osobowy może mieć dwa razy mniejszą długość niż mata potrzebna dla ciągnika na dużych kołach. Poniżej przechodzimy przez cały dobór w czterech krokach, z przykładami obliczeń.
Dlaczego długość liczy się od obwodu koła
Mata przejazdowa działa tylko w tym miejscu bieżnika, które dotknęło nasączonej powierzchni. Jeśli koło przejedzie po macie krótszej niż jego obwód, część opony w ogóle nie zetknie się z płynem i wywiezie na podwórze to, co przywiozła z drogi. Dopiero gdy koło wykona na macie co najmniej jeden pełny obrót, cały bieżnik przechodzi przez środek dezynfekcyjny.
Dlatego przepisy nie podają jednej długości w metrach, tylko odwołują się do pojazdu. Gospodarstwo, do którego wjeżdżają wyłącznie samochody dostawcze, potrzebuje innej maty niż ferma, przez którą codziennie przejeżdża ciągnik z dużymi tylnymi kołami. W przypadku maszyn gąsienicowych miarą jest długość najdłuższej gąsienicy.
Krok 1: zmierz szerokość wjazdu
Zmierz szerokość pasa, którym faktycznie przejeżdżają pojazdy, czyli światło bramy albo szerokość drogi między słupkami, krawężnikami czy ogrodzeniem. Mata albo kilka mat ułożonych obok siebie musi pokryć tę szerokość w całości. Dwa wąskie pasy położone tylko pod koła, z przerwą pod środkiem pojazdu, wyglądają rozsądnie, ale nie spełniają warunku szerokości, bo pojazd jadący bliżej krawędzi trafi kołem obok maty.
Jeśli brama jest bardzo szeroka, na przykład 6 m lub więcej, zapytaj w powiatowym inspektoracie weterynarii, czy możesz trwale wydzielić węższy pas wjazdu. Wtedy matę dobierasz do szerokości tego pasa. Pamiętaj też o wyjeździe: jeśli gospodarstwo ma osobną bramę wyjazdową, ona również wymaga maty.
Krok 2: ustal, który pojazd ma największe koło
Zrób listę pojazdów, które wjeżdżają do gospodarstwa: własne maszyny, samochody z paszą, transport zwierząt, odbiór jaj lub mleka, odbiór padłych zwierząt, pojazdy serwisu i lekarza weterynarii. Długość maty wyznacza ten pojazd, który ma największe koło. W gospodarstwach rolnych najczęściej jest to ciągnik, bo jego tylne koła są wyraźnie większe niż koła samochodu ciężarowego.
Nie dobieraj maty pod pojazd, który wjeżdża najczęściej. Przepis odnosi się do największego koła, więc nawet jeśli ciągnik przejeżdża przez bramę raz w tygodniu, to on decyduje o minimalnej długości.
Krok 3: policz obwód koła z oznaczenia opony
Obwód koła można zmierzyć taśmą krawiecką albo policzyć z oznaczenia na boku opony. Oznaczenie w rodzaju 315/80 R22.5 zawiera trzy liczby: szerokość opony w milimetrach (315), profil, czyli wysokość boku jako procent szerokości (80), oraz średnicę felgi w calach (22.5). Średnicę całego koła liczy się tak:
średnica koła (mm) = średnica felgi (cale) x 25,4 + 2 x szerokość opony (mm) x profil / 100
Obwód to średnica pomnożona przez liczbę pi, czyli około 3,14. Przykład dla samochodu ciężarowego na oponach 315/80 R22.5:
- felga: 22,5 x 25,4 = 571,5 mm,
- wysokość boku opony: 315 x 80 / 100 = 252 mm, a dwa boki to 504 mm,
- średnica koła: 571,5 + 504 = 1075,5 mm,
- obwód: 1075,5 x 3,14 = około 3377 mm, czyli około 3,4 m.
Mata dla takiego pojazdu powinna mieć więc co najmniej 3,4 m długości. W tabeli zebraliśmy wyniki dla kilku popularnych rozmiarów opon, policzone tym samym wzorem.
| Pojazd | Przykładowa opona | Średnica koła | Obwód koła |
|---|---|---|---|
| Samochód osobowy | 205/55 R16 | ok. 632 mm | ok. 1,99 m |
| Samochód dostawczy | 225/65 R16C | ok. 699 mm | ok. 2,20 m |
| Samochód ciężarowy | 315/80 R22.5 | ok. 1076 mm | ok. 3,38 m |
| Naczepa | 385/65 R22.5 | ok. 1072 mm | ok. 3,37 m |
| Ciągnik, koło przednie | 540/65 R28 | ok. 1413 mm | ok. 4,44 m |
| Ciągnik, koło tylne | 520/85 R38 | ok. 1849 mm | ok. 5,81 m |
| Ciągnik, koło tylne | 650/85 R38 | ok. 2070 mm | ok. 6,50 m |
To wartości nominalne, wyliczone z oznaczenia opony. Rzeczywisty obwód konkretnej opony może się nieznacznie różnić w zależności od producenta, ciśnienia i obciążenia. Pod ciężarem pojazdu koło lekko się ugina, więc jego obwód toczny jest zwykle trochę mniejszy od nominalnego. Wymiar nominalny daje więc bezpieczny zapas. Jeśli chcesz mieć pewność, zmierz obwód swojej największej opony taśmą albo sprawdź go w danych technicznych producenta.
Krok 4: dobierz matę i ułóż ją na wjeździe
Mając szerokość wjazdu i obwód koła, możesz dobrać matę. Dwa przykłady:
- Ferma drobiu, brama 4 m, wjeżdżają samochody ciężarowe z paszą: największe koło ma obwód około 3,4 m, więc mata lub zestaw mat powinien mieć co najmniej 4 m szerokości i co najmniej 3,4 m długości.
- Gospodarstwo ze świniami w strefie ASF, wjazd 3,5 m, ciągnik na oponach 650/85 R38: obwód tylnego koła to około 6,5 m, więc długość maty powinna wynosić co najmniej 6,5 m przy szerokości co najmniej 3,5 m.
Przy dużych wymiarach rozwiązaniem jest jedna mata wykonana na wymiar albo kilka mat ułożonych obok siebie i jedna za drugą, tak żeby między nimi nie było przerw. W ofercie mamy standardowe maty przejazdowe 120×200, 120×300 i 120×400 cm oraz maty wykonywane na zamówienie pod konkretny wjazd. Przy zamówieniu podaj szerokość wjazdu i obwód lub rozmiar opony największego pojazdu, a dobierzemy układ.
Dobrze dobrana mata wymaga jeszcze nasączenia i utrzymania. Stosujemy do niej Dezynfektol V w roztworze 2%, czyli 200 ml koncentratu na 10 l wody. Większa mata wchłania więcej płynu, więc przy dużych wjazdach warto od razu policzyć zapas środka. Na fermach drobiu przepisy wymagają zapasu na co najmniej 7 dni bieżącej dezynfekcji, o czym piszemy we wpisie o tym, co mówią przepisy o matach na fermie drobiu. Wymagania dla gospodarstw ze świniami opisujemy w artykule o bioasekuracji ASF.
Najczęstsze błędy przy doborze maty przejazdowej
- Mata dobrana pod samochód osobowy, choć przez bramę przejeżdża ciągnik albo samochód ciężarowy.
- Pasy maty tylko pod koła, z przerwą pośrodku wjazdu.
- Mata na wjeździe, ale brak maty na osobnym wyjeździe.
- Długość równa średnicy koła zamiast obwodu. Obwód jest ponad trzy razy większy od średnicy, więc to częsta i duża pomyłka.
- Mata o dobrym wymiarze, ale sucha albo rozcieńczona deszczem.
Jeśli nie chcesz liczyć samodzielnie, wpisz w formularzu wyceny szerokość wjazdu i w uwagach rozmiar opony największego pojazdu. Policzymy wymiar, zaproponujemy matę na wymiar albo zestaw mat standardowych i wyślemy je na terenie całej Polski.
Najczęściej zadawane pytania
Jak obliczyć obwód koła z oznaczenia opony?
Średnica koła w milimetrach to średnica felgi w calach razy 25,4 plus dwa razy szerokość opony razy profil podzielony przez 100. Obwód to średnica razy 3,14. Dla opony 315/80 R22.5 wychodzi około 3,4 m.
Jaka długość maty przejazdowej dla samochodu ciężarowego?
Dla typowych opon 315/80 R22.5 nominalny obwód koła wynosi około 3,4 m, więc mata powinna mieć co najmniej tyle długości. Jeśli do gospodarstwa wjeżdża ciągnik z większymi kołami, długość dobiera się do niego.
Jaka długość maty przejazdowej dla ciągnika?
Zależy od rozmiaru tylnej opony. Dla 520/85 R38 nominalny obwód to około 5,8 m, a dla 650/85 R38 około 6,5 m. Przy takich długościach stosuje się matę na wymiar albo kilka mat ułożonych jedna za drugą bez przerw.
Czy mata przejazdowa musi pokrywać całą szerokość wjazdu?
Tak. Przepisy dla ferm drobiu i dla gospodarstw ze świniami w strefach ASF mówią, że szerokość maty nie powinna być mniejsza niż szerokość wjazdu. Można ułożyć kilka mat obok siebie, ale bez szczelin między nimi.
Czy wykonujecie maty przejazdowe na wymiar?
Tak. Poza standardowymi rozmiarami 120×200, 120×300 i 120×400 cm wykonujemy maty pod konkretny wjazd i wysyłamy je na terenie całej Polski. Wymiary podaj w formularzu wyceny.
