Afrykański pomór świń nie potrzebuje kontaktu ze zwierzęciem, żeby dostać się do chlewni. Wirus jest bardzo odporny w środowisku i może trafić do budynku na obuwiu, ubraniu, sprzęcie albo kołach pojazdu, który wcześniej był w ognisku choroby lub w lesie z zakażonymi dzikami. Dlatego w każdym zestawie zasad bioasekuracji, obok ogrodzenia i odzieży ochronnej, pojawiają się maty dezynfekcyjne.
18 marca 2026 r. weszło w życie nowe rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie środków zwalczania afrykańskiego pomoru świń[1]. Zastąpiło rozporządzenie z 24 kwietnia 2024 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem ASF[2]. Wymagania dotyczące mat są w nim rozpisane na trzy poziomy: każde gospodarstwo ze świniami, gospodarstwa na obszarach objętych ograniczeniami oraz chów w systemie otwartym. Omawiamy je po kolei.
W skrócie
- Każde gospodarstwo, w którym utrzymywane są świnie: mata albo urządzenie do dezynfekcji bezpośrednio przed wejściami i wyjściami z pomieszczeń ze świniami.
- Wymiar maty przy budynku: szerokość co najmniej jak szerokość drzwi, długość co najmniej 1 m.
- Obszary objęte ograniczeniami I, II i III: dodatkowo maty, niecki lub urządzenia dezynfekcyjne przed wejściami i wjazdami do gospodarstwa.
- Mata na wjeździe: szerokość co najmniej jak wjazd, długość co najmniej jak obwód największego koła lub długość najdłuższej gąsienicy.
- Obowiązek mat przy wejściach i wjazdach do gospodarstwa w strefach nie dotyczy chowu świń wyłącznie na mięso na użytek własny.
Mata przed chlewnią: obowiązek w każdym gospodarstwie
Najważniejsza zmiana dla wielu hodowców polega na tym, że podstawowy wymóg dotyczący mat nie jest powiązany z żadną strefą. Paragraf 1 rozporządzenia dotyczy wszystkich zakładów, w których są utrzymywane świnie, i nakazuje używanie urządzeń zapewniających skuteczną dezynfekcję przed wejściami do pomieszczeń ze świniami albo wyłożenie mat dezynfekcyjnych. Maty mają leżeć bezpośrednio przed wejściami do tych pomieszczeń i przed wyjściami z nich, a ich stan ma stale zapewniać skuteczność działania środka dezynfekcyjnego.
Przepis określa też minimalny wymiar. Szerokość maty nie powinna być mniejsza niż szerokość danego wejścia i wyjścia, a długość nie mniejsza niż 1 m. Oba warunki mają ten sam cel: osoba wchodząca do chlewni nie może obejść maty bokiem ani przejść przez nią jednym krokiem. Przy długości 1 m każda stopa przynajmniej raz staje na nasączonej powierzchni.
Słowo „bezpośrednio” też ma znaczenie. Mata leżąca kilka metrów od drzwi, na środku podwórza, nie spełnia wymogu, bo między nią a wejściem obuwie znów zbiera brud z ziemi. Mata powinna przylegać do progu, a jeśli do budynku prowadzi kilka wejść, każde z nich wymaga osobnego zabezpieczenia. To samo dotyczy wyjść, także tych, z których korzysta się rzadko.
Ten sam paragraf nakazuje osobom wchodzącym do pomieszczeń ze świniami stosowanie środków higieny, w tym mycie i odkażanie rąk oraz oczyszczanie i odkażanie obuwia. Mata nie zastępuje więc odzieży i obuwia roboczego używanego tylko w chlewni, ale uzupełnia te zasady w miejscu, gdzie ryzyko wniesienia wirusa jest największe.
Dodatkowe wymagania na obszarach objętych ograniczeniami
Jeśli gospodarstwo leży na obszarze objętym ograniczeniami I, II lub III, do mat przy budynkach dochodzi zabezpieczenie całego gospodarstwa. Rozporządzenie nakazuje tam używanie urządzeń zapewniających skuteczną dezynfekcję, niecek dezynfekcyjnych lub mat dezynfekcyjnych przed wejściami do zakładu i wyjściami z niego oraz przed wjazdami i wyjazdami.
Wymiary tych zabezpieczeń są takie same jak dla wybiegów w systemie otwartym. Przy wejściach dla ludzi szerokość maty nie może być mniejsza niż szerokość wejścia, a długość nie mniejsza niż 1 m. Na wjazdach szerokość ma odpowiadać co najmniej szerokości wjazdu, a długość co najmniej obwodowi największego koła albo długości najdłuższej gąsienicy pojazdu, który wjeżdża do gospodarstwa. Jak to policzyć z oznaczenia opony, pokazujemy w poradniku o tym, jak dobrać wymiar maty przejazdowej.
Od obowiązku mat przy wejściach i wjazdach do gospodarstwa przepis przewiduje jeden wyjątek: nie stosuje się go, gdy świnie są utrzymywane wyłącznie w celu produkcji mięsa na użytek własny. Wyjątek nie obejmuje mat przed samymi pomieszczeniami ze świniami. Te obowiązują również w małym chowie przydomowym.
Na obszarze objętym ograniczeniami II maty, niecki lub urządzenia dezynfekcyjne są wymagane także w miejscach wyznaczonych przez powiatowego lekarza weterynarii do gromadzenia świń przed przemieszczeniem do rzeźni, zarówno przy wejściach, jak i przy wjazdach. Aktualny zasięg obszarów ograniczeń sprawdzisz w powiatowym inspektoracie weterynarii albo na stronie Głównego Inspektoratu Weterynarii. Granice obszarów zmieniają się wraz z sytuacją epizootyczną, dlatego warto je sprawdzać regularnie.
Chów w systemie otwartym
W gospodarstwach, w których świnie korzystają z wybiegu, każde wejście i każdy wjazd na wybieg oraz każde wyjście i wyjazd z niego zabezpiecza się urządzeniem zapewniającym skuteczną dezynfekcję, niecką albo matą dezynfekcyjną. Obowiązują te same wymiary: 1 m długości przy przejściach dla ludzi i obwód największego koła na wjazdach dla pojazdów. Mata ma być stale utrzymywana w stanie zapewniającym skuteczność środka.
Wymagania w jednym miejscu
| Miejsce | Kogo dotyczy | Minimalny wymiar maty |
|---|---|---|
| Wejścia i wyjścia z pomieszczeń ze świniami | każde gospodarstwo ze świniami | szerokość jak drzwi, długość 1 m |
| Wejścia i wyjścia z gospodarstwa | obszary objęte ograniczeniami I, II, III (poza chowem na użytek własny) | szerokość jak wejście, długość 1 m |
| Wjazdy i wyjazdy z gospodarstwa | obszary objęte ograniczeniami I, II, III (poza chowem na użytek własny) | szerokość jak wjazd, długość jak obwód największego koła lub gąsienicy |
| Wejścia i wjazdy na wybieg | chów w systemie otwartym | jak wyżej, odpowiednio dla ludzi i pojazdów |
| Miejsca gromadzenia świń przed rzezią | obszar objęty ograniczeniami II | jak wyżej, odpowiednio dla ludzi i pojazdów |
Jak dobrać matę do drzwi chlewni
W praktyce najczęściej zawodzi długość. Wiele popularnych mat do obuwia ma wymiary w rodzaju 50×60 albo 60×90 cm. Taka mata dobrze sprawdza się przy wejściu do biura czy magazynu, ale przed pomieszczeniem ze świniami jest za krótka, bo żaden jej bok nie osiąga 1 m. Do chlewni potrzebna jest mata, której jeden wymiar odpowiada co najmniej szerokości drzwi, a drugi ma minimum 100 cm.
Przed zamówieniem zmierz szerokość każdego wejścia w świetle ościeżnicy i sprawdź, ile miejsca jest przed progiem. Jeśli drzwi mają 110 cm, mata powinna mieć co najmniej 110 cm szerokości i 100 cm długości. Przy wjazdach dla pojazdów zmierz szerokość bramy i ustal, jaki pojazd z największymi kołami wjeżdża do gospodarstwa. Zwykle jest to ciągnik albo samochód do przewozu zwierząt lub paszy.
Przy matach w chlewniach najczęściej powtarzają się te same błędy:
- mata jest węższa od drzwi i da się ją ominąć przy framudze,
- leży kawałek od wejścia zamiast bezpośrednio przy progu,
- zabezpieczone jest tylko główne wejście, a boczne drzwi i wyjście do wybiegu zostają bez maty,
- roztwór wysechł albo został rozcieńczony deszczem,
- zimą płyn w macie zamarza i przestaje działać.
Utrzymanie mat w stanie skuteczności
Przepis mówi o macie „stale utrzymywanej w stanie zapewniającym skuteczność działania środka dezynfekcyjnego”. Oznacza to regularną kontrolę nasączenia i uzupełnianie płynu. Wytyczne Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w Toruniu, przygotowane do wcześniejszych przepisów, zalecały sprawdzanie stanu mat kilka razy dziennie[3], zwłaszcza przy dużym ruchu i w czasie opadów.
Do mat stosujemy Dezynfektol V o działaniu bakteriobójczym, grzybobójczym i wirusobójczym, w roztworze 2%, czyli 200 ml koncentratu na 10 l wody. Zimą do roztworu dodaje się nośnik Megafog na bazie gliceryny, który chroni płyn przed zamarzaniem do -20°C. Mata jest skuteczna tylko wtedy, gdy obuwie zetknie się z płynem, dlatego z jej powierzchni trzeba usuwać nagromadzone błoto i resztki ściółki.
Maty do chlewni wykonujemy na wymiar: pod szerokość drzwi i z długością co najmniej 1 m, a maty przejazdowe pod szerokość bramy i obwód koła największego pojazdu. Wysyłamy je na terenie całej Polski. Podaj wymiary w formularzu wyceny, a przygotujemy ofertę. Jeśli w gospodarstwie potrzebna jest profesjonalna dezynfekcja budynków, wykona ją Insektpol.
Przeczytaj też
- Maty dezynfekcyjne na fermie drobiu: co mówią przepisy od marca 2026
- Mata dezynfekcyjna przejazdowa: jak dobrać wymiar do wjazdu
- Maty dezynfekcyjne na wymiar: oferta i wycena
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2026 r. w sprawie środków zwalczania afrykańskiego pomoru świń (Dz.U. 2026 poz. 344). https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/344/ogl
- Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (Dz.U. 2024 poz. 677), uchylone. https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2024/677
- Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Toruniu, Przestrzeganie zasad bioasekuracji w gospodarstwach (materiał do rozporządzenia z 9 lutego 2018 r.). https://www.piw.torun.pl/druki/Przestrzeganie-zasad-bioasekuracji-w-gospodarstwach-rozp-9-lutego-2018r.pdf
Najczęściej zadawane pytania
Czy mata przed chlewnią jest obowiązkowa poza strefami ASF?
Tak. Od 18 marca 2026 r. § 1 rozporządzenia w sprawie środków zwalczania ASF nakazuje we wszystkich zakładach, w których są utrzymywane świnie, maty dezynfekcyjne albo urządzenia do dezynfekcji bezpośrednio przed wejściami i wyjściami z pomieszczeń ze świniami.
Jaki wymiar musi mieć mata przed wejściem do chlewni?
Szerokość maty nie może być mniejsza niż szerokość wejścia, a długość nie mniejsza niż 1 m. Maty 50×60 czy 60×90 cm są do chlewni za krótkie. Matę dopasowaną do drzwi zamówisz przez formularz wyceny.
Czy w strefie ASF potrzebuję maty na wjeździe do gospodarstwa?
Tak, na obszarach objętych ograniczeniami I, II i III maty, niecki lub urządzenia dezynfekcyjne są wymagane przed wejściami i wjazdami do gospodarstwa. Wyjątkiem jest chów świń wyłącznie na mięso na użytek własny.
Jaka powinna być długość maty przejazdowej w gospodarstwie ze świniami?
Co najmniej taka jak obwód największego koła albo długość najdłuższej gąsienicy pojazdu wjeżdżającego do gospodarstwa. Sposób liczenia opisujemy w poradniku jak dobrać wymiar maty przejazdowej.
Czy zamiast maty mogę użyć niecki dezynfekcyjnej?
Tak. Rozporządzenie dopuszcza urządzenia zapewniające skuteczną dezynfekcję, a na wejściach i wjazdach do gospodarstwa w strefach także niecki dezynfekcyjne. Mata jest rozwiązaniem bez prac budowlanych i można ją przenieść w inne miejsce.
